ความหมายของยุทธศาสตร์ 

02-940-7038

ปี 2561

เขียนโดย กองนโยบายและแผนพัฒนาการเกษตร
หมวด:

ความหมายของยุทธศาสตร์

คำนาม

  1. 1. วิชาว่าด้วยเรื่องการพัฒนา และการใช้อำนาจทางการเมือง เศรษฐกิจ จิตวิทยา และกำลังรบ ตามความจำเป็นทั้งในยามสงบ และยามสงคราม.

 

คำวิเศษณ์

  1. 1. ที่มีความสำคัญด้านการเมือง เศรษฐกิจ จิตวิทยา และกำลังรบ ทั้งในยามสงบ และยามสงคราม.

"จุดยุทธศาสตร์"

 

ความหมายของยุทธศาสตร์

คำว่า “ยุทธศาสตร์” (Strategy) มีผู้ให้ความหมายของไว้อย่างหลากหลายและน่าสนใจดังต่อไปนี้

ยุทธศาสตร์ (Strategy) เรื่องการฝึกอบรม หมายถึง กลไกหรือเครื่องมือที่จะทำให้องค์การมีหรือเพิ่มความสามารถในการแข่งขันที่ต้องการ สำหรับทั้งในปัจจุบันและในอนาคต และแนวทางหรือวิธีการที่จะช่วยให้ได้มาซึ่งความสามารถในการแข่งขันดังกล่าวนี้ (Sergay. 2012 : 59)

ยุทธศาสตร์ (Strategy) คือชุดของการปฏิบัติการซึ่งผู้บริหารเลือกนำมาใช้เพื่อเพิ่มสมรรถนะขององค์การของตนเมื่อเทียบกับคู่แข่ง หากผลของการใช้ยุทธศาสตร์ทำให้องค์การมีสมรรถนะที่เหนือกว่า สิ่งนี้หมายถึงการมีความสามารถในการแข่งขัน (Hill & Jones. 2009 : 2)

ยุทธศาสตร์ (Strategic) เป็นเทคนิคที่ใช้อยู่ในกิจการทหารมีหลักฐานอยู่ในตำราพิชัยสงคราม “ซุนวู” ของจีน ได้รวบรวมหลักการวางแผนยุทธศาสตร์ทางการทหารไว้ ปัจจุบันนักธุรกิจภาคเอกชน ได้ประยุกต์แนวคิดและวิธีการของแผนยุทธศาสตร์มาใช้ในการแข่งขันทางธุรกิจโดยคำนึงถึง การแข่งขันให้อยู่รอด การมุ่งหวังผลกำไรเป็นหลัก ต่อมาภาครัฐได้นำแนวทางของภาคเอกชน มาใช้ประยุกต์ต่อเพื่อให้การบริหารงานภาครัฐสามารถปรับกลไกได้ทันยุคสมัยโดยคำนึงถึงการสนองความต้องการของประชาชนเป็นหลัก (ทิวากร นุกิจ. 2555 : 78)

ยุทธศาสตร์ (Strategy) เป็นแผนการดำเนินงานที่ร่างขึ้นมาอย่างเป็นระบบ ซึ่งมีองค์ประกอบต่างๆ สัมพันธ์สอดคล้องกัน เป็นแผนที่มีวิสัยทัศน์หรือภาพฝันที่วาดไว้ เป็นการร่วมจิต มีเป้าประสงค์อันแสดงถึงเจตจำนงค์ร่วมของทุกฝ่าย  ผนึกพลังใจของทุกฝ่ายเพื่อกระทำพันธกิจอันถือเป็นหน้าที่รับผิดชอบ เพื่อให้บรรลุวัตถุประสงค์ที่ตั้งไว้ เพื่อให้เกิดผลกระทบและได้ผลลัพธ์ที่พึงประสงค์ แผนยุทธศาสตร์ที่ดีมาจากการวิเคราะห์อดีต รู้ปัจจุบัน เพื่อไล่ให้ทันอนาคต วิเคราะห์สถานการณ์ ที่ผ่านมา วิเคราะห์ทรัพยากร ทุนต่างๆ อันเป็นศักยภาพหรือความสามารถที่ยังไม่ได้พัฒนาหรือยังไม่ได้พัฒนาเต็มที่ หรือที่ยังซ่อนเร้นอยู่ แผนยุทธศาสตร์ที่ดีเป็นผลที่เกิดจากกระบวนการวางแผนที่ดี บริหารจัดการแผนอย่างมีประสิทธิภาพ เกิดเป็นประสิทธิผลที่ปรากฏจริง เป็นแผนที่มีเป้าประสงค์ดี ก่อให้เกิดการร่วมใจ มีหลักการดีก่อให้เกิดการร่วมคิด มีส่วนร่วมของทุกฝ่ายที่เกี่ยวข้อง ก่อให้เกิดการร่วมทำ และมีการแบ่งบทบาทหน้าที่จัดการดี ก่อให้เกิดการร่วมแรง ในภาษาไทยก็พูดกันเป็นวลีว่า ร่วมแรงร่วมใจ ร่วมคิดร่วมทำ (เสรี พงศ์. 2548 : 120)

ยุทธศาสตร์ (Strategy) ไม่ใช่พันธกิจ (Mission) แต่ยุทธศาสตร์ คือแผน (Plan) ที่จะนำองค์การให้บรรลุพันธกิจที่กำหนด หากองค์การต้องการชัยชนะองค์การต้องเตรียมพร้อมสำหรับอนาคต และกำหนดยุทธศาสตร์ที่จะนำองค์การไปสู่อนาคตที่เตรียมพร้อมไว้ (Jonas. 2000 : 65)

ยุทธศาสตร์ (Strategy) คือกระบวนการซึ่งบุคคล องค์การตัดสินใจเลือกเกี่ยวกับทรัพยากรซึ่งมีอยู่อย่างจำกัดเพื่อสนองความต้องการบนห้วงเวลาเฉพาะ ภายใต้สภาวะแวดล้อมที่ไม่มีความแน่นอน (Kelvinn Hinde : n.d.)

ยุทธศาสตร์ (Strategy) คือรูปแบบของวัตถุประสงค์ นโยบาย โครงการ กิจกรรม การตัดสินใจ หรือการจัดสรรทรัพยากร ที่เป็นปัจจัยกำหนดว่า องค์การคือใครทำอะไร และทำไปทำไม ยุทธศาสตร์แตกต่างกันตามระดับของหน่วยงาน และช่วงเวลา (Bryson. 1995 : 32)

ยุทธศาสตร์ (Strategy) คือทิศทางและขอบเขตขององค์การในระยะยาว เพื่อให้บรรลุประโยชน์แก่องค์การโดยผ่านการจัดสรรทรัพยากรภายใต้ภาวะแวดล้อมแห่งการเปลี่ยนแปลง เพื่อตอบสนองความต้องการของตลาดและความคาดหวังของผู้มีส่วนเกี่ยวข้อง (Johnson and Scholes. 1999 : 10)

จากความหมายของยุทธศาสตร์ที่กล่าวมาแล้ว สามารถสรุปได้ว่า “ยุทธศาสตร์ คือทิศทาง นโยบาย และกระบวนการ    ที่องค์การตัดสินใจเลือก เกี่ยวกับการบริหารจัดการทรัพยากรที่มีอยู่อย่างจำกัดเพื่อตอบสนองความต้องการและ     ความคาดหวังของผู้มีส่วนเกี่ยวข้อง โดยมีอนาคตเป็นตัวกำหนด”

 

ผู้เขียน : ผศ.ดร.ณกมล ปุณชเขตต์ทิกุล

แหล่งที่มา : oknation.nationtv.tv/blog/nakamonTH

 

ความหมายของยุทธศาสตร์

          “ยุทธศาสตร์” หมายถึง วิธีการ (Ways) ที่จะนำพลังอำนาจ (Power) มาใช้ให้ บรรลุวัตถุประสงค์ (Objective)  ที่กำหนดไว้ยุทธศาสตร์จึงเป็นตัวเชื่อมระหว่างเครื่องมือ (Means) กับ จุดมุ่งหมาย (Ends) แต่เครื่องมือและจุดมุ่งหมายมักจะมีความไม่เหมาะสมกัน การที่จะหาวิธีการที่ ๓๑ สามารถใช้เครื่องมือที่มีอยู่อย่างจำกัด เพื่อบรรลุจุดมุ่งหมายภายใต้การแข่งขันที่รุนแรงจึงไม่ใช่เรื่องง่าย การค้นหาวิธีการที่เหมาะสมเพื่อป้องกันข้อผิดพลาด จึงจำเป็นต้องนำมาประกอบการพิจารณา ยุทธศาสตร์ในระดับรองลงมา ซึ่งเป็นส่วนหนึ่งหรือส่วนที่จะสนับสนุน ให้บรรลุ วัตถุประสงค์แห่งชาติ เป็นยุทธศาสตร์ที่จะใช้เครื่องมือหรือพลังอำนาจของชาติแต่ละสาขา คือ ยุทธศาสตร์เศรษฐกิจ ยุทธศาสตร์การทูต และยุทธศาสตร์ทหาร

 

ยุทธศาสตร์เศรษฐกิจ

          สถานการณ์ทางเศรษฐกิจเป็นสำคัญที่จะทำให้เกิดโอกาส (Opportunity) หรือข้อจำกัด (Constraint)   ในการวางแผน จัดหาอาวุธ และการกำหนดท่าทีของกำลังทหาร นักยุทธศาสตร์จึงต้องเข้าใจ ในเรื่องของเศรษฐกิจ โดยจะต้องเข้าใจถึงปัญหาต่าง ๆ ด้านเศรษฐกิจ เข้าใจบทบาทของรัฐบาลในการ ดำเนินการด้านเศรษฐกิจ สามารถแยกแยะปัญหาเศรษฐกิจในปัจจุบัน และมีแนวความคิดในการแก้ปัญหา จากนั้นจึงสามารถกำหนดความสัมพันธ์ระหว่างเศรษฐกิจกับการทหารในการตอบปัญหาพื้นฐาน คือ “จะต้องใช้งบประมาณเท่าไรสำหรับการป้องกันประเทศ” ซึ่งการจะตอบปัญหานี้ได้ จะต้องเข้าใจ หลักการพื้นฐานในรูปของการตอบคำถามย่อย เพื่อให้เกิดแนวความคิดในเรื่องของการขาดแคลน ทางเลือก โอกาส โดยตอบคำถามในระดับชาติเหล่านี้                                                     

                                      - จะผลิตอะไร (Effectiveness)

                                      - จะผลิตอย่างไร (Efficiency)

                                      - จะผลิตให้ใคร (Equity)

                                      - จะควบคุมผลกระทบจากบุคคลที่สามอย่างไร

(ปัจจัยภายนอก ๗ ในส่วนที่เกี่ยวข้องกับปัจจัยภายนอกจะต้องเข้าใจในเรื่องของการแข่งขันทางเศรษฐกิจระหว่าง ประเทศ นโยบายอุตสาหกรรม ข้อได้เปรียบระหว่างการร่วมมือกับการแข่งขัน การกีดกันการค้า รวมทั้ง การดำเนินการผูกขาดทางเศรษฐกิจระหว่างประเทศ ซึ่งปัจจัยเหล่านี้รัฐบาลจะต้องตอบคำถามให้ได้ว่า (๑) รัฐบาลจะเข้าไปมีบทบาท แค่ไหน อย่างไร ในด้านเศรษฐกิจระหว่างประเทศ (๒) รัฐบาลจะเข้าไปมีส่วน แค่ไหน ในการผลักดันในแง่ของจะผลิตอะไร และผลิตอย่างไร (Effectiveness and Efficiency) ให้เหมาะสมกับทรัพยากรที่มีอยู่อย่างจำกัด ตัวอย่างของการใช้ยุทธศาสตร์เศรษฐกิจ เป็นเครื่องมือของการรักษาความมั่นคงของชาติ เช่น การที่สหรัฐฯ ใช้ปัจจัยทางเศรษฐกิจ (ร่วมกับพลังอำนาจอื่น) ในการจัดระบบของประเทศในยุโรป ตะวันออกและประเทศพม่า หรือการบีบบังคับทางเศรษฐกิจ เพื่อให้บางประเทศหันมาคำนึงถึงการ อนุรักษ์สภาวะแวดล้อม เมื่อเจาะจงลงไปถึงการป้องกันประเทศ นักยุทธศาสตร์จะต้องคำนึงถึงหลัก ๔ ประการ ใน การสร้างความมั่นใจในทรัพยากรของประเทศ คือ

                             - ส่งเสริมความเจริญทางเศรษฐกิจของประเทศ

                             - จัดสรรงบประมาณด้านการบริหารงานของรัฐบาล

                             - ปรับเปลี่ยนส่วนแบ่งด้านการป้องกันประเทศของงบประมาณรัฐบาล

                             - ปรับปรุงประสิทธิภาพ และประสิทธิผลในโครงสร้างความมั่นคง

แหล่งที่มา : http://www.crma.ac.th/msdept/e_bookmsd2012/strategyms4010/pdf

ความหมายของยุทธศาสตร์ : ยุทธศาสตร์ (กลยุทธ์) กับยุทธวิธี (กลวิธี) : strategy กับ tactics

          คำว่า ยุทธศาสตร์ บัญญัติมาจาก strategy มีความหมายสัมพันธ์ใกล้ชิดกับ ยุทธวิธี ซึ่งบัญญัติมาจาก tactics คำคู่นี้จึงมักจะปรากฏในบริบทเดียวกัน (ในสหรัฐอเมริกามีนิตยสารชื่อว่า strategy & tactics ซึ่งมีบทความว่าด้วยสองเรื่องนี้โดยเฉพาะ) ในบริบทนี้ strategy จะใช้ในรูปเอกพจน์ ส่วน tactics จะใช้ในรูปพหูพจน์นอกจาก ยุทธศาสตร์ กับ ยุทธวิธี ซึ่งใช้คู่กันมาแต่เดิมโดยเฉพาะอย่างยิ่งในวงการทหารแล้วอาจใช้คำว่า กลยุทธ์ แทน ยุทธศาสตร์ และใช้คำว่า กลวิธี แทน ยุทธวิธี ก็ได้ ทั้ง 4 คำนี้เป็นศัพท์รัฐศาสตร์ของราชบัณฑิตยสถาน และยังมีใช้ในทางธุรกิจและในภาษาทั่วไปอีกด้วย

          คำว่า strategy ในพจนานุกรมฝรั่งมักจะให้ความหมายหลักไว้ว่า “ศาสตร์และศิลป์แห่งการวางแผน และปฏิบัติการในสงคราม” ส่วน tactics หมายถึง “วิธีการจัดกระบวนทัพเพื่อให้ได้ชัยชนะในการสู้รบหรือเพื่อบรรลุวัตถุประสงค์เฉพาะหน้าเฉพาะอย่าง” รากศัพท์ของ strategy อาจสาวย้อนไปถึงคำกรีก คือ strategos   “แม่ทัพ” เพราะมาจากคำว่า stratos “กองทัพ” + agein “นำ” ส่วน tactics ก็มาจากคำกรีกเช่นกัน คือ tactikos “เกี่ยวกับการจัด” จากรากศัพท์ว่า tassein “จัด” (อันเป็นที่มาของความหมายว่า “การจัดกระบวนทัพ”) จึงเห็นได้ชัดว่าคำคู่นี้เริ่มใช้ในความหมายเกี่ยวกับการทหารก่อนที่จะนำมาใช้ในวงการอื่น ๆ พจนานุกรมบางฉบับอธิบายเพิ่มเติมว่า ในแง่การทหาร strategy คือการใช้ กำลังทหารทั้งมวลของชาติทั้งในยามสงบและในยามสงคราม โดยการวางแผนและพัฒนาขนานใหญ่ในระยะยาว เพื่อให้เกิดความมั่นคงหรือชัยชนะ ส่วน tactics คือการใช้และจัดวางกำลังทหารในการสู้รบจริง ส่วนในภาษาอังกฤษทั่ว ๆ ไป คำว่า strategy จะมีที่ใช้มากกว่าคำว่า tactics และอาจใช้ในรูปพหูพจน์ก็ได้ เพื่อหมายถึง “วิธีการ” เช่น learning strategies “วิธีการเรียนรู้”

          ความสัมพันธ์ระหว่าง strategy กับ tactics อาจสรุปได้ว่า ยุทธศาสตร์ (กลยุทธ์) หมายถึง แผนปฏิบัติการโดยรวมเพื่อให้มีชัยเหนือข้าศึกหรือคู่แข่ง เพื่อประสบผลสำเร็จในธุรกิจ หรือเพื่อบรรลุเป้าหมาย เช่น เพื่อความก้าวหน้าของหน่วยงาน ส่วน ยุทธวิธี (กลวิธี) หมายถึงวิธีการในระดับรายละเอียดที่นำมาใช้เพื่อดำเนินตามแผน ยุทธศาสตร์หรือแผนกลยุทธ์ที่วางไว้แล้ว คำว่า แผนยุทธศาสตร์ (แผนกลยุทธ์) แปลมาจาก strategic plan ส่วนคำว่า การวางแผนยุทธศาสตร์ (การวางแผนกลยุทธ์) ก็แปลมาจาก strategic planning นอกจากนี้ เมื่อตรวจสอบในฐานข้อมูลภาษาอังกฤษ ก็พบคำว่า tactical planning ซึ่งแปล ได้ว่า “การวางแผนยุทธวิธี” (“การวางแผนกลวิธี”) หมายถึงการวางแผนระดับย่อยรองลงมาจากแผนยุทธศาสตร์ (แผนกลยุทธ์) อีกต่อหนึ่ง

          อนึ่ง ในการจัดทำแผนกลยุทธ์เพื่อพัฒนาหน่วยงาน มักเริ่มจากการทบทวนภาระหน้าที่ (mission) ของหน่วยงานนั้น กำหนดนโยบาย (policy) หรือทิศทาง (direction) ในการพัฒนาซึ่งจะต้องระบุวัตถุประสงค์ (objective) และมักจะมีการแถลงวิสัยทัศน์ (vision ศัพท์บัญญัติใช้ว่า วิทัศน์ แต่ไม่ติดตลาด) อันเป็นการมองไปในอนาคตว่า ประสงค์จะให้หน่วยงานนั้นมีสภาพเป็นเช่นไร จึงมักมีกรอบเวลากำกับไว้ด้วยว่า ภายในปีนั้น ๆ จะต้องบรรลุเป้าหมายอย่างนั้น ๆ เมื่อได้วัตถุประสงค์และวิสัยทัศน์แล้ว จึงจะกำหนดกลยุทธ์ (strategy) ซึ่งได้แก่วิธีการหลัก ๆ ที่จะนำไปสู่วัตถุประสงค์และวิสัยทัศน์ที่ตั้งไว้ และจึงนำกลยุทธ์มาแปลงเป็นแผนปฏิบัติการ (plan of action) หรือโครงการ (programme) ซึ่งมักจะต้องกำหนดเป้าหมาย (target) ที่ระบุตัวเลขแน่ชัด เพื่อสะดวกแก่การติดตาม (monitoring) และการประเมินผล (evaluation) การดำเนินงานตามแผนปฏิบัติการหรือโครงการในโอกาสต่อไป

ผู้เขียน : สมานิศ วิจิตร 

แหล่งที่มา : http://samanit.blogspot.com/2008/09/blog-post_22.html

2019 การจัดการองค์ความรู้. All Rights Reserved.